شايد برخى گمان كنند كه عيد غدير تنها اختصاص به شيعيان دارد و در كلمات پيامبر اكرم، (صلی الله علیه و آله و سلم) اشاره‏ اى به لزوم بزرگداشت آن نشده است. اما بايد گفت كه عيد غدير نيز چون عيد فطر و قربان از اعياد اسلامى، بلكه از بزرگترين اعياد است، و نخستين كسى هم كه اين روز را به عنوان عيد اسلامى معرفى كرد، خود پيامبر اسلام، (صلی الله علیه و آله و سلم) بود. آنچه در پى خواهد آمد تحقيقى است در زمينه سابقه تاريخى عيد غدير كه اميدواريم مورد استفاده خوانندگان عزيز واقع شود.
پيامبر اكرم پس از آنكه علی ابن ‏ابيطالب را در روز غدير به جانشينى خود تعيين كرد، در همان روز اين عيد را اعلام نمود و مراسم آن را به پا داشت، و در خيمه‏ اش نشست و با كمال خوشحالى و سرور از تبريك گويندگان استقبال كرد و به آنها می فرمود: به من تبريك بگوييد... به من تبريك بگوييد، زيرا خداوند مرا به نبوت و اهل بيتم را به امامت اختصاص داده است. ما در تاريخ پيامبر، شاديهاى او روزى را نمی يابيم كه پيامبر گفته باشد: به من تبريك بگوييد، حتى روز ازدواجش و روز هجرتش از مكه به مدينه و رهايى از چنگال مشركان، و روز فتح مكه و پيروزى مسلمانان نفرمود به من تبريك بگوييد، ولى روز غدير مكرر می فرمود: به من تبريك بگوييد، چرا؟ به خاطر آنكه پيامبر عظمت اين روز را به خوبى درك می كرد و از شرافت اين خاطره و برترى داشتن اين عيد بر ساير اعياد آگاه بود.
بر همين اساس پيامبر فرمود: روز عيد غدير خم بهترين اعياد امت من است، و آن روزى است كه خداوند تعالى به من فرمان داده با منصوب كردن على بن ابيطالب به عنوان رهبرى كه امتم پس از من به وسيله او هدايت ‏يابند آن روز را ياد كنيم. آن روزى است كه خدا دين را در آن روز كامل و نعمت را تمام گردانيد و اسلام را به عنوان يك دين براى مردم پسنديد.

پيامبر در اين حديث، اولا: روز غدير را يك عيد اسلامى جاويد در رديف ساير اعياد اسلامى اعلام كرده.

ثانيا: عيد غدير را مطلقا برتر از اعياد اسلامى شمرده است. پس از رحلت پيامبر، خود اميرالمؤمنين نيز روز غدير را به عنوان يك عيد اسلامى تلقى كرد و در سالى كه روز غدير با جمعه مصادف بود خطبه ‏اى ايراد نمود و در ضمن آن فرمود:
خداوند بزرگ در اين روز بزرگ در اين روز براى شما گروه مؤمنان دو عيد بزرگ كه قوام هر يك به ديگرى است جمع كرده تا احسانش را نزد شما كامل گرداند و شما را بر راه هدايت آگاه و مطلع كند... از اين رو جمعه را مركز تجمع براى پاكسازى گذشته‏ ها قرار داده است... بنابراين هيچ توحيدى را جز بر اساس اعتراف به رسالت پيامبر نمی پذيرد، و هيچ آيينى را جز توام با ولايت كسى كه به ولايت او فرمان داده قبول نمی كند، و اسباب اطاعت او جز با تمسك به ريسمان او و ريسمان اهل ولايت او منظم نمی گردد، لذا در روز غدير آنچه را كه بيانگر اراده‏ اش در مورد برگزيدگانش بود بر پيامبرش نازل فرمود، و او را به تبليغ آن و ترك همنشينى با منحرفان و منافقان و بی اعتنايى به آنان مامور ساخت و ضامن نگهدارى او از شر آنان شد.
آنگاه حضرت امير (علیه السلام) مردم را به اجراى مراسم عيد دعوت نمود و فرمود: خدا شما را رحمت كند، پس از پايان يافتن اجتماعتان، به سوى توسعه بر زن و فرزند، و نيكى با برادران و شكر نعمتهاى الهى بازگرديد، و همه با هم مجتمع باشيد تا خدا يگانگى شما را حفظ كند و با يكديگر نيكى كنيد تا خدا الفت و دوستى و صداقت‏ شما را نگهدارد، و به يكديگر هديه دهيد. همانگونه كه خدا پاداش شما را در اين روز، چند برابر اعياد گذشته يا اعياد آينده (جز در موارد مثل آن) قرار داده است. نيكى در اين روز (يعنى روز عيد غدير) ثروت را زياد و عمر را افزون می كند، و مهربانى به يكديگر باعث رحمت و عطوفت‏ خداوند است. با سعى و كوشش خويش و در حد توانايى خود، از آنچه خدا به شما بخشيده، براى برادران و زن و فرزندانتان آماده كنيد و شادى را در ميان خود آشكار سازيد و با گشاده ‏رويى با يكديگر برخورد كنيد.
بعد از حضرت على (علیه السلام) امام حسن و امام حسين (علیهم السلام)، نيز روز غدير را زنده نگاه می داشتند و هر سال، آن روز را به عنوان عيد گرامی می داشتند و با كمال مسرت و شادى، براى قبول تهنيت و تبريك شاد باش جلوس می نمودند، و به وسيله نماز و روزه و دعا به خدا تقرب می جستند، و در نيكويى و احسان و اطعام تاكيد می نمودند، تا تشكر نعمت‏ خدا را در چنين روزى كه اميرالمؤمنين، به خلافت و امامت منصوب شده به جاى آورده باشند. آنها در اين روز صله رحم می كردند، و خانواده خويش را در وسعت ارزاق قرار می دادند و به ملاقات برادران می رفتند و شيعيان خود را نيز به تمام اين كارها دعوت می نمودند. در روايات نیز به فضیلت و اهمیت عید غدیر پرداخته شده است از جمله:
۱. ابوالحسن ليثى می گويد: امام جعفر صادق (علیه السلام)، به بعضى از دوستان و شيعيانش كه در حضور او بودند فرمود: آيا می دانيد روزى كه خدا اسلام را در آن روز براى ما و شيعيانمان عيد غدير قرار داده چه روزى است؟ عرض كردند: خدا و رسول و فرزند پيامبر داناترند، آيا روز عيد فطر است؟ امام فرمود: نه! گفتند: آيا روز عيد قربان است؟ امام فرمود: نه! البته اين دو روز، بزرگ و با شرافت هستند اما روز منار دين بزرگتر است، و آن روز هيجدهم ذى الحجه است كه پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، هنگامى كه از حجة الوداع بازگشت و به غدير خم رسيد...».
۲. فرات بن احنف می گويد از امام جعفر صادق (علیه السلام) پرسيدم: فدايت‏ شوم، آيا مسلمانان عيدى بالاتر از عيد فطر و عيد قربان و روز جمعه و روز عرفه دارند؟ امام فرمود: آرى! بالاترين و بزرگترين و شريف ترين اعياد روزى است كه خدا دين را در آن روز كامل گردانيد، و اين آيه را بر پيامبرش محمد، (صلی الله علیه و آله و سلم)، نازل فرمود: «اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام دينا؛ امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت ‏خود را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را براى شما [به عنوان] آيينى برگزيدم.» (مائده/ ۳)

سؤال كردم: آن چه روزى است؟

فرمود: انبياى بنى اسراييل وقتى وصيت و امامت را به نفر بعد از خودشان واگذار می كردند آن روز را عيد قرار می دادند، و اين روز هم روزى است كه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) على (علیه السلام) را رهبر مردم قرار داد، و در آن روز چيزهايى نازل شد، و دين كمال يافت و نعمت ‏بر مؤمنان تمام گرديد. عرض كردم: در اين روز چه كارى شايسته است انجام دهيم؟ امام فرمود: اين روز، روز عبادت و نماز و روز شكر و سپاس خدا، و مسرت به خاطر ولايت ما بر شما از جانب خداست، من دوست دارم اين روز را روزه بگيريد.
۳.در كتاب شريف كافى آمده است: حسن ابن ‏راشد از امام صادق(علیه السلام) نقل می كند كه حضرت روز غدير را عيد خواند و در آخر كلام خود فرمود: «فان الانبياء (صلی الله علیه و آله و سلم) كانت تامر الاوصياء باليوم الذى كان يقام فيه الوصي ان يتخذ عيدا؛ انبياء الهى (صلی الله علیه و آله و سلم) به جانشينان خود دستور می دادند كه روز انتخاب و برگزيدن وصى را جشن بگيرند» حسن می گويد: عرض كردم: اگر كسى آن را روزه بگيرد چه وضعى دارد؟ حضرت فرمود: «صيام ستين شهرا» . (مانند این است که 60 ماه روزه گرفته باشد )

مؤيد اين مطلب روايتى است كه خطيب بغدادى از ابوهريره، با سندى كه راويان آن همگى از ثقات می باشند نقل می كند. در اين روايت ابوهريره نقل می كند: هر كس روز هجدهم ذی الحجه را روزه بگيرد، ثواب روزه شصت ماه برايش نوشته می شود. و اين روز، روز غدير خم است. و در روايت ديگرى آمده است كه: رسول اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به حضرت على (علیه السلام) سفارش كرد كه مسلمين اين روز را عيد بگيرند.
در اين باره به روايات ذيل مراجعه كنيد: روايت مفضل بن عمر از امام صادق (علیه السلام)، روايت عماربن‏ حريز عبدى از امام صادق (علیه السلام) و روايت ابوالحسن ليثى از امام صادق (علیه السلام) و نيز روايت زيادبن ‏محمد از آن حضرت (علیه السلام) «فياض بن ‏عمر محمد بن‏ طوسى در سال دويست و پنجاه و نه، در حالى كه بيش از نود سال از عمرش می گذشت گفت: ابوالحسن على بن‏ موسی الرضا (علیه السلام) را در روز غدير خم ديدم كه گروهى از خواصش، در حضور آن بزرگوار نشسته بودند. حضرت آنان را براى صرف افطار دعوت كرده بود و طعام و خيرات و عطايایى از قبيل پوشاك و حتى انگشتر و كفش به منازل آنان فرستاد و وضع آنان و حواشى خود را تغيير داد و در آن روز وسائلى را ديدم به كار گرفتند كه سابقه نداشت. و در اين حال حضرت (علیه السلام) فضايل اين روز بزرگ را براى آنان ذكر می كرد.»
۶- در كتاب مختصر بصائرالدرجات، به اسناد از محمدبن‏ علاء همدانى واسطى و يجبى ابن‏ جريح بغدادى آمده است كه گفتند: «با هم، به قصد ديدار احمد بن ‏اسحاق قمى، از اصحاب امام حسن عسكرى (علیه السلام) (متوفاى ۲۶۰) عازم شهر قم شديم. هنگامى كه رسيديم در منزل او را كوبيديم، دختركى عراقى در را باز كرد. حال احمد را از او پرسيديم. گفت: مشغول برگزارى عيد خود است، زيرا امروز عيد است. گفتيم: سبحان الله، اعياد شيعه چهارتاست: عيد قربان، عيد فطر، عيد غدير و روز جمعه الخ...»
علامه امينى در كتاب ارزشمند الغدير، ده ها روايت از ده ها كتاب مورد وثوق اهل سنت دال بر عيد بودن روز غدير در قرون اول اسلام و اينكه اين عيد، شايع و معروف بود، جمع ‏آورى و نقل كرده است. كافى است‏ به فصلى از اين كتاب مراجعه شود كه در آن تبريك و تهنيت ‏شيخين (ابوبكر و عمر) به حضرت على (علیه السلام) را به مناسبت انتصاب او از طرف رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به ولايت، ذكر می كند. غير از منابعى كه تهنيت صحابه را بدين مناسبت ذكر كرده ‏اند و علاوه بر منابع بسيارى كه بر عيد بودن روز غدير تصريح كرده ‏اند، علامه امينى تبريك شيخين را از شصت منبع معتبر ذكر كرده است.
علامه امينى در كتاب الغدير (ج‏۱، ص‏۲۶۷) می نويسد بيرونى (كه يكى از اهل تسنن است) روز غدير را از روزهايى دانسته كه: اهل اسلام آن را يكى از اعياد شمرده ‏اند. ابن طلحه شافعى در كتاب مطالب السئول (ص‏۵۳) هنگاميكه از عيد غدير سخن می گويد چنين تصريح می كند: اميرالمؤمنين روز غدير خم را در ضمن اشعارش ياد كرده است و از آنجا كه پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در روز غدير اين مقام بلند را از ميان همه مردم به على (علیه السلام) داد، اين روز به صورت يك عيد بزرگ در آمد. آنگاه شافعى در صفحه ‏۵۶ اضافه می كند كه: لفظ «مولی» هر معنايى را در بر داشته باشد، از سوى پيامبر براى على قرار داده شده، و اين خود مقامى والا و منزلتى عظيم است كه پيامبر آن را به على (علیه السلام) اختصاص داده است‏ بدين جهت اين روز، روز عيد و روز سرور دوستان او است.
علامه امينى می گويد: اين بيان شافعى دلالت دارد بر اينكه تمامى مسلمين اين روز را عيد می گيرند چه مسلمانانى كه حضرت على را خليفه بلافصل پيامبر می دانند و چه مسلمانى كه او را خليفه چهارم به شمار می آورند، و خلاصه بايد گفت، امت اسلامى در شرق و غرب، همگى در اين عيد با يكديگر توافق دارند مخصوصا با توجه به اينكه مصريان و اهل مغرب و عراق در قرون گذشته به اين روز توجه داشته و آن را روز نماز و دعا و خطبه و سرودن اشعار میدانسته ‏اند.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید