بی‌تردید قرآن کریم، کلام آسمانى و وحیانى است و اگر انسان بخواهد کلام خدا را بخواند و یا گوش دهد باید تنها سراغ قرآن برود و از سوى دیگر تنها معجزة ماندگار الهى و حجت خداوند به شمار می‌آید.

بی‌گمان آشنایى و بهره‌مندى کامل و همه جانبه در تمامى عرصه‌هاى زندگى نیازمند تفسیر و تبیین از سوى قرآن شناسان است. از این رو پیامبر اسلام ـ‌ که خود امین وحى و مفسر اصلى آن به شمار می‌آید‌ ـ هنگام عزم رحیل در مناسبت‌هاى مختلف با بیانات گونا‌گون (از جمله حدیث ثقلین)، حضرت على علیه السلام و یازده فرزندشان را هم عِدل قرآن و به عنوان دو گوهر گرانبها در میان امت مسلمان معرفى کرد.

قرآن بدون عترت و عترت بدون قرآن نمی‌تواند به غرض و فلسفه وجودى خود دست یابد. ارتباط میان عترت و قرآن دو سویه است، از طرفى قرآن اهل بیت علیهم السلام را والاترین انسانها معرفى می‌کند و از سویى آگاه‌ترین انسانها به معارف و حقایق قرآن، اهل بیت علیهم‌السلام می‌باشند.

جایگاه اهل بیت علیهم‌السلام در قرآن
پیوند میان قرآن و اهل بیت علیهم‌السلام، پیوند میان نور و بینایى است، نور وحى در ذات خود روشن و روشنگر است اما بهره‌گیرى از آن نیازمند چشمانى بینا و نافذ است. همراهى اهل بیت علیهم السلام با قرآن در حدیث ثقلین تاکید و تأییدى است از سوى پیام‌آور وحى بر این رابطه وثیق و مستحکم و این رابطه وثیق میان قرآن و اهل بیت علیهم السلام با اشاره و خواست صاحب وحى یعنى بارى تعالى بوده است. این مطلب نشانگر جایگاه ائمه و مکتب تفسیرى آنان در رابطه با قرآن دارد.

۱- قرآن، تجلی ‏گاه خداوند
کلام الهى، جلوه‏اى از قدرت و علم و حکمت‏ خداست و آیات قرآن،هریک نشانه‏ اى از عظمت الهى است. امام صادق(علیه السلام) در زمینه جلوه‏ گاه ‏بودن قرآن براى ذات مقدس خدا البته براى چشم‏هاى بیدار ودلهاى آگاه می فرماید:
« لقد تجلى الله لخلقه فى کلامه و لکنهم لایبصرون ؛۱ خداوند بر خلق خویش در کلام خودش تجلى کرده است، ولى آنان خدارا نمی ‏بینند.»

۲- گنجینه کامل
معارف قرآن بی ‏پایان است. به تعبیر خود قرآن « تبیانا لکل شى‏ء » است; بیانگر هرچیز. هر پند و حکمت، هر حکم و قانون، هر علم ودانش ریشه در قرآن دارد. حتى براى آگاهى از سرگذشت پیشینیان وسرنوشت آیندگان و دانش هاى آسمان و زمین باید به قرآن نگریست وبه کمک اهل ‏بیت علیهم السلام ، از این منبع و گنجینه کامل بهره‏ گرفت.امام صادق (علیه السلام) می ‏فرماید: « خداوند بی ‏همتا و قدرتمند، کتاب خویش را بر شما نازل فرمود واو راستگو و نیکوکار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان که پیش‏از شما بودند و آنان که پس از شما خواهند آمد، همچنین خبرآسمان و زمین است...»

و در سخن۲ دیگرى به جنبه تبیان بودن قرآن چنین اشاره ‏می ‏فرماید: «ان الله انزل فی ‏القرآن تبیان کل شى‏ء، حتى و الله ما ترک شیئایحتاج العباد الیه الا بینه للناس...»۳
خداوند در قرآن، بیان هرچیز را نازل کرده است. به خدا قسم هیچ‏ چیزى را که بندگان به آن نیازمندند، فروگذار نکرده و براى مردم ‏بیان فرموده است.

۳- عهدنامه الهى
قرآن، عهدى استوار میان خدا و مردم است و آیات این کتاب، متن ‏این عهدنامه را بیان می ‏کند. در عهد نامه باید نگریست، به آن ‏باید پاى‏بند بود، مفاد آن را نباید زیر پاگذاشت. امام صادق (علیه السلام) درباره این عهدنامه و لزوم تلاوت بخشى از آن در هرروز، چنین‏ می‏فرماید:
« القرآن عهدالله الى خلقه، فقد ینبغى للمرء المسلم ان ینظرفی ‏عهده و ان یقراء منه فى‏کل یوم خمسین آیه؛۴

قرآن عهد خداوند نسبت ‏به بندگان اوست. سزاوار است که یک انسان‏ مسلمان در این عهدنامه الهى بنگرد و هر روز پنجاه آیه از آن رابخواند.»
روشن است که مرور بر مفاد یک عهدنامه، براى یادآورى از آن قرارداد و رعایت آن در عمل است. میثاق خدا با بندگان برشناختن ‏احکام الهى و عبرت گرفتن از حکایات قرآن و عمل به اوامر او وتدبر در آیات است. جالب است که امام صادق (علیه السلام) وقتى می ‏خواست قرآن‏ تلاوت کند، قرآن را که به دست راست‏ خویش می ‏گرفت، دعایى می ‏خواند که به عهد بودن قرآن و تعهدات انسان در قبال این قرار داد،اشاره دارد. مضمون آن دعا چنین است:
« خداوندا! من عهد و کتاب تو را گشودم. خدایا! نگاهم را در این‏ کتاب، عبادت قرار بده و قرائتم را تفکر، و تفکرم را عبرت ‏آموزى. خدایا! مرا از آنان قرار بده که از مواعظ تو در این‏ کتاب، پند می گیرند و از نافرمانی ‏ات پرهیز می ‏کنند. وقتى کتاب تورا می خوانم، بر دل و گوشم مهر مزن و بر دیدگانم پرده میفکن وقرائت مرا خالى از تدبر مگردان، بلکه مرا چنان قرار بده که درآیات و احکامش ژرف بنگرم، دستورهاى دین تو را بگیرم و عمل کنم ‏و نگاه مرا در این کتاب، غافلانه و قرائتم را بیهوده و بی ‏ثمرمساز.» ۵

۴-آینه عبرت
درخلال آیات قرآن، سرگذشت اقوامى از گذشته آمده است. چه نیکان وصالحان که در سایه ایمان و عمل و پیروى از حق، سعادتمند شدند،چه عنودان و لجوجان که با تکذیب انبیا و انکار خدا و طغیان وفساد، گرفتار عذاب الهى گشتند. قرآن، کتاب قصه و داستان نیست،ولى سرشار از قصص و حکایات افراد و امتهاست و همه بر اساس درس‏ گرفتن و الهام و عبرت و پند.
امام صادق (علیه السلام) می فرماید: « علیکم بالقرآن! فما و جدتم آیه نجا بها من کان قبلکم فاعملوابه، و ما وجدتموه هلک من کان قبلکم فاجتنبوه ؛۶ برشماباد قرآن! هر آیه ‏اى را که یافتید که گذشتگان، با عمل به‏ محتواى آن آیه نجات یافتند، شماهم به آن عمل کنید و هر آیه را دیدید که بیانگر هلاکت پیشینیان است، شماهم از آن (عامل هلاکت)بپرهیزید.»
این شیوه برخورد با آیات قرآن، سودمندترین شیوه ‏اى است که درعمل فردى و اجتماعى مسلمانان اثر می ‏گذارد و قرآن هدایت گر قارى‏ می ‏شود.

 

۵- همیشه زنده و شاداب
غیر از احکام قرآن و حلال و حرام آن که ابدى است، خود این کتاب ‏ژرف و فصیح و متین نیز با گذشت زمان کهنه نمی ‏شود و پیوسته ‏معارف آن براى همه اقشار در همه زمانها درخشندگى و آموزندگی ‏دارد.
امام صادق (علیه السلام) در حدیثى به رمز و راز این جاودانگى و طراوت‏ همیشگى در کلام خدا اشاره دارد. مردى از آن حضرت می ‏پرسد: چراقرآن با نشر و درس و بررسى، تازه ‏تر و شاداب ‏تر می ‏شود و هرگزکهنه نمی ‏شود؟
امام صادق (علیه السلام) در پاسخ می ‏فرماید: « لان الله تبارک و تعالى لم یجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون ‏ناس فهو فى کل زمان جدید و عند کل قوم غض الى یوم القیامه ؛۷

براى این که خداى متعال آن را براى زمانى خاص یا مردمى خاص ‏قرار نداده است. از این رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومى شاداب است تا روز قیامت.»
طراوت و تازگى قرآن براى همه و همیشه، به خاطر آن است که معجزه‏ جاوید پیامبر(صلی الله علیه و آله) و کلام الهى است و در هر عصرى پاسخگوى نیازهاى‏فکرى، هدایتى و اجتماعى مردم است.

نتیجه گیری :
بحثمان را با حدیثی زیبا ازامام صادق(علیه السلام ) به پایان می بریم که فرمودند : به دنبال مونسى بودم که در پناه آن، آرامش پیدا کنم، آن را در قرائت قرآن یافتم.

امید است که در سایه رهنمودهاى حضرت صادق (علیه السلام) ، با چشمه وحى الهی ‏آشناتر شویم و «قرآنى‏» بیاندیشیم و «قرآنى‏» زندگى کنیم.

پی نوشت ها :
۱- بحارالانوار، ج‏۸۹، (بیروت)، ص‏۱۰۷.
۲- کافى، ج ۲، ص‏۵۹۹.
۳- بحارالانوار، ج‏۸۹، ص ۸۱.
۴- وسایل الشیعه، ج ۴، ص‏۸۴۹.
۵- بحارالانوار، ج ۹۵، ص ۵.
۶- الحیاه، ج ۲، ص‏۱۱۶.
۷- بحارالانوار، ج‏۸۹، ص ۱۵.

 

منبع: سایت تبیان

نویسنده: زهرا اچلال

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید